Jak oceniamy karmy

Skąd ta liczba: Białko, zakres poniżej 21 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Minimum FEDIAF dla psów domowych o niskiej aktywności to 21,0 g/100 g suchej masy (tabela III-3a; dla psa aktywnego, który zjada więcej karmy, FEDIAF podaje 18,0 g). Dlaczego porównujemy z wartością dla psa o niskiej aktywności, wyjaśniamy w części „Co mówi FEDIAF o minimum i optimum”.

Skąd ta liczba: Białko, zakres 21–30 (żółte)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 13–14, rozdz. 3.2.1)

Karma w tym zakresie spełnia minimum FEDIAF, ale tylko minimum. FEDIAF pisze wprost (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, s. 14), że wartości w tabeli są „najniższymi zalecanymi zawartościami w karmach gotowych, a nie najniższym zapotrzebowaniem, ani optymalnym poziomem spożycia”, i zaleca (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, s. 13), by zawartość była „wyższa lub wyraźnie wyższa” od minimum. Tuż nad minimum nie ma więc jeszcze optimum, jest akceptowalny zapas.

Skąd ta liczba: Białko, zakres 30–60 (zielone)

Rodzaj granicy: z badań

Dolną granicę 30 bierzemy z badania, w którym psy pięciu ras mogły same komponować dietę z kilku misek (Hewson-Hughes i wsp. 2013): wybierały około 30% energii z białka, co w typowej karmie suchej odpowiada mniej więcej 30% suchej masy. To nie jest minimum przeżycia, tylko poziom, który pies wybiera, gdy ma wybór.

Górną granicę 60 wyznacza najwyższy poziom białka przebadany długo i bez szkody: Robertson i wsp. 1986 karmili psy po usunięciu trzech czwartych nerek dietą o 56% białka przez 4 lata i nie znaleźli dowodu szkody dla nerek; Finco i wsp. 1994 (34% przez 4 lata u starych psów z jedną nerką) i Williams i wsp. 2001 (32%) też nie znaleźli szkody. Dokładne liczby 30 i 60 to nasz wybór wewnątrz tego, co badania pokazują; literatura daje kierunek, nie liczbę co do procenta.

Skąd ta liczba: Białko, zakres powyżej 60 (żółte)

Rodzaj granicy: brak maksimum FEDIAF, brak badań powyżej

FEDIAF nie ustala maksimum białka dla psa, a żadne znane nam badanie nie wykazało szkody z wysokiego białka u zdrowego psa.

Strefa wysoka oznacza tu coś innego niż „za dużo”: powyżej 60% nie ma badań długoterminowych, więc nie możemy nazwać takiego poziomu optymalnym. Gdy sam FEDIAF nie ma danych, wolimy zostać przy zakresie, który został przebadany.

Skąd ta liczba: Tłuszcz, zakres poniżej 5,5 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Tabela III-3a podaje dla psa dorosłego minimum tłuszczu 5,5 g/100 g suchej masy dla każdego psa, niezależnie od aktywności (13,75 g na 1000 kcal). FEDIAF dodaje (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, s. 23), że tłuszcz „nie jest niezbędny tak długo, jak pokrywane lub przekroczone jest zapotrzebowanie na niezbędne kwasy tłuszczowe”; dla psa dorosłego takim kwasem jest kwas linolowy, minimum 1,53 g/100 g suchej masy. Poniżej 5,5% tłuszczu pokrycie kwasu linolowego staje się praktycznie niemożliwe, chyba że karma ma dodany olej roślinny. Minimum jest liczbą FEDIAF, nie naszą.

Skąd ta liczba: Tłuszcz, zakres 5,5–10 (żółte)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 23, rozdz. 3.3.1, akapit „Tłuszcz całkowity”; minimum kwasu linolowego: s. 15, tabela III-3a) i z rynku

Poniżej 10% tłuszczu to, czy karma pokryje minimum kwasu linolowego (1,53 g/100 g), zależy od źródła tłuszczu. Karma z 6–9% tłuszczu pokrywa kwas linolowy tylko, jeśli dodano tłuszcz drobiowy lub olej roślinny. Karma z tłuszczem wołowym czy wieprzowym poniżej 10% suchej masy nie jest w stanie pokryć zapotrzebowania na kwas linolowy.

Na rynku poniżej 10% suchej masy są praktycznie wyłącznie diety weterynaryjne niskotłuszczowe z dodanym olejem roślinnym.

Skąd ta liczba: Tłuszcz, zakres 10–30 (zielone)

Rodzaj granicy: z badań i z rynku

Strefa optymalna obejmuje typową karmę suchą (10–22% s.m.) i mokrą (20–30% s.m.). Górna granica 30% suchej masy odpowiada mniej więcej 57% energii z tłuszczu (przy 30% białka i 25% węglowodanów): powyżej niej tłuszcz niesie już ponad połowę kalorii w misce. Psy, mając wybór, biorą około 63% energii z tłuszczu (Hewson-Hughes i wsp. 2013), ale to wynik doświadczenia, w którym psy komponowały dietę z kilku misek i jadły do woli. Pies domowy dostaje odmierzoną porcję i rusza się mniej, a FEDIAF przypomina (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 9), że diety wysokotłuszczowe „w mniejszym stopniu zapewniają uczucie sytości” i „są znane ze zwiększania ryzyka wystąpienia nadwagi”.

Badania pokazują, że strefa optymalna do 30 ma duży zapas bezpieczeństwa, ale pokazują też, na jakich warunkach: Kilburn i wsp. 2020 karmili zdrowe beagle karmą o 32, 37, 42 i 47% tłuszczu s.m. i wszystkie parametry krwi, w tym lipaza trzustkowa, pozostały w normie, tyle że psy dostawały przez 15 dni na każdej diecie porcje odważone i korygowane tak, by utrzymać szczupłą sylwetkę; Kronfeld i wsp. 1977 podawali 61% energii z tłuszczu psom zaprzęgowym w treningu, które taką energię spalały. Strefa optymalna kończy się więc tam, gdzie kończy się karma, którą można podać zwykłemu psu domowemu bez wagi kuchennej i bez treningu. Wyżej nie zaczyna się szkoda, zaczyna się pilnowanie porcji.

Skąd ta liczba: Tłuszcz, zakres powyżej 30 (żółte)

Rodzaj granicy: brak maksimum FEDIAF; nasza ocena oparta na gęstości energii

FEDIAF nie podaje maksimum tłuszczu dla psa. Jedyne ostrzeżenie dotyczy wysokiego tłuszczu przy niskim białku; gdy karma ma więcej tłuszczu niż białka, piszemy o tym w recenzji. Dlatego powyżej 30 nie ma strefy „za dużo” i nie używamy słowa „nadmiar”.

Strefa wysoka wynika z energii, nie z toksyczności. FEDIAF zaznacza (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, zał. 7.2.3, s. 52), że zalecenia energetyczne „mogą przeszacowywać zapotrzebowanie energetyczne o 10–60%”, a 22% opiekunów pozwala psom na mniej niż trzy godziny ruchu tygodniowo. Karma, w której tłuszcz niesie ponad połowę energii, przy przeciętnym poziomie ruchu i niedokładnym odmierzaniu porcji daje psu więcej kalorii, niż spali, co jest bezpośrednio powiązane z nadwagą i otyłością (German 2006).

Skąd ta liczba: Węglowodany (NFE), zakres do 20 (zielone)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 8–9; Wytyczne żywieniowe 2024, s. 22) i z badań wyboru własnego psów

FEDIAF nie ustala normy węglowodanów. Pisze wprost, że „ani koty, ani psy nie mają bezwzględnego zapotrzebowania na węglowodany” (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 8), a skrobia trafia do karmy, bo dostarcza łatwo dostępnej energii i jest potrzebna w ekstruzji suchej karmy (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 9). W Wytycznych żywieniowych jedyna wzmianka (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, s. 22) dotyczy suk w reprodukcji: pewna ilość węglowodanów zmniejsza ryzyko hipoglikemii. Zero nie jest więc celem, ale nie ma też poziomu, który pies musiałby dostać. Liczymy je tak jak FEDIAF, jako NFE: 100 minus białko, tłuszcz, włókno, popiół i woda. FEDIAF zastrzega (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 8), że tak policzona liczba zwykle zawyża węglowodany strawne, bo włókno surowe nie doszacowuje włókna pokarmowego; nasza wartość jest więc raczej górnym oszacowaniem.

Psy, mając wybór, biorą z węglowodanów tylko około 7% energii (Hewson-Hughes i wsp. 2013), a w innym badaniu około 3% (Roberts i wsp. 2018). Karma do 20% suchej masy to karma, w której mięso jest podstawą, a skrobia dodatkiem; stąd strefa optymalna. Liczba 20 jest naszym wyborem: badania wyboru własnego pokazują kierunek (im mniej, tym bliżej tego, co pies sam je), nie wskazują jednej granicy.

Skąd ta liczba: Węglowodany (NFE), zakres 20–40 (żółte)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 6, 8 i 9) i z badań

Pies dobrze trawi ugotowaną skrobię: FEDIAF podaje strawność około 100% (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 6) i przypomina, że pies ma więcej kopii genu amylazy niż wilk (Axelsson i wsp. 2013; Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 8); skrobia z ryżu, kukurydzy, grochu czy soczewicy jest strawna w ponad 98% (Carciofi i wsp. 2008). Nie twierdzimy więc, że węglowodany w tym zakresie szkodzą. Strefa akceptowalna mówi, że skrobia jest tu ważnym źródłem energii i wypiera składniki zwierzęce, za które kupujesz karmę; sam FEDIAF pisze (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 9), że w suchej karmie dla psów skrobia może dostarczać 40–50% energii i że obniżenie jej udziału wymaga podniesienia białka lub tłuszczu.

Górna granica 40 pochodzi z metaanalizy Vanelli i wsp. 2025: u psów na dietach odchudzających NFE powyżej 40% suchej masy wiązało się z przyrostem masy ciała i brakiem redukcji tkanki tłuszczowej, a poniżej 40% z większą utratą masy i tłuszczu. Badanie dotyczy psów otyłych, ale taki pies nie jest wyjątkiem: FEDIAF podaje (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, zał. 7.1, s. 43), że około jedna trzecia psów po pierwszym roku życia ma nadwagę lub otyłość, a między 6. a 11. rokiem życia niemal połowa (Lund i wsp. 2006), i że w Europie jest podobnie (Colliard i wsp. 2006: około 39% psów z nadwagą lub otyłością we Francji). Dochodzi do tego mało ruchu i niedokładne porcje: 22% opiekunów pozwala psom na mniej niż trzy godziny aktywności tygodniowo (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, zał. 7.2.3, s. 52), a przy odmierzaniu suchej karmy kubkiem błędy sięgały od 18% za mało do 80% za dużo (German i wsp. 2011) i od 48% za mało do 152% za dużo (Coe i wsp. 2019). Granica z badania psów otyłych dotyczy więc dużej części psów domowych, a dla pozostałych jest marginesem bezpieczeństwa.

Skąd ta liczba: Węglowodany (NFE), zakres powyżej 40 (czerwone)

Rodzaj granicy: nasza ocena oparta na Vanelli i wsp. 2025 (nie granica szkodliwości)

Powyżej 40% suchej masy skrobia dostarcza blisko połowy energii karmy albo więcej. Ta strefa oznacza tu „za dużo w naszej ocenie”, nie „szkodliwe”: FEDIAF i NRC nie podają żadnego maksimum, a Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019 nie wskazuje poziomu szkodliwego dla zdrowego psa. Nie piszemy więc o nadmiarze ani o niezgodności z normą.

Skąd mimo to strefa „za dużo”: po pierwsze z jedynej liczby w literaturze, czyli 40% z metaanalizy Vanelli i wsp. 2025, powyżej którego psy na dietach redukcyjnych przybierały na wadze; po drugie z wyboru własnego psów, które biorą z węglowodanów kilkukrotnie mniej energii (Hewson-Hughes i wsp. 2013; Roberts i wsp. 2018). Gdy połowa energii pochodzi ze skrobi, białko zwierzęce jest wypierane, a tego nie widać po samym procencie białka. FEDIAF zaznacza (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 9), że obniżenie skrobi wymaga więcej białka lub tłuszczu i że powszechne stosowanie takich karm „budzi wątpliwości” także z powodów ekonomicznych i środowiskowych; to argument o koszcie surowca, nie o zdrowiu psa, dlatego w ocenie karmy go nie uwzględniamy.

Skąd ta liczba: Włókno, zakres poniżej 3 (żółte)

Rodzaj granicy: nasza ocena (brak minimum w FEDIAF i NRC)

Ani FEDIAF, ani NRC nie ustalają minimum włókna, więc ten zakres nie może być czerwony ani nazywać się „poniżej minimum”. Etykieta „mało” mówi tylko, że karma ma mniej włókna, niż zwykle spotykamy w karmach bytowych. Co włókno daje psu, opisuje FEDIAF (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 7): frakcja rozpuszczalna spowalnia opróżnianie żołądka i wyrównuje glikemię po posiłku, fermentuje do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych i działa prebiotycznie, a frakcja nierozpuszczalna zwiększa objętość kału, ułatwia wypróżnianie i poprawia jego konsystencję (podobnie de Godoy i wsp. 2013; Wernimont i wsp. 2020).

FEDIAF dodaje (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 6 i 8), że „włókno surowe” z etykiety nie doszacowuje włókna pokarmowego nawet czterokrotnie, więc karma z 2% włókna surowego może mieć go w rzeczywistości więcej. Dlatego granica 3 jest ostrożna i trafia do strefy akceptowalnej (etykieta „mało”), nie do strefy niedoboru. Przeglądy nie wskazują poziomu, poniżej którego korzyści znikają, więc liczba jest naszym wyborem.

Skąd ta liczba: Włókno, zakres 3–7 (zielone)

Rodzaj granicy: z badań i z rynku

Fahey i wsp. 1990, jedyne badanie ze stopniowanymi poziomami włókna u psów (wysłodki buraczane 0–12,5% s.m.), uznali poziomy do 7,5% za akceptowalne, ale pokazali też koszt: masa kału rosła liniowo z włóknem, a strawność suchej masy spadała średnio o 6%. Strefa optymalna to zakres, w którym pies ma korzyści z włókna opisane przez FEDIAF (pasaż, kał, mikrobiom, sytość) bez wyraźnego kosztu w strawności. FEDIAF nie podaje dla włókna ani minimum, ani optimum, więc liczby 3 i 7 są naszym wyborem wewnątrz tego, co pokazuje badanie Faheya.

Skąd ta liczba: Włókno, zakres 7–8 (żółte)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 50, zał. 7.2.2.2; Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 7) i z badań

Każdy dodatkowy procent włókna obniża strawność energii: wzór FEDIAF i NRC dla psa to 91,2 minus 1,43 razy włókno (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, zał. 7.2.2.2, s. 50). Przy 7–8% włókna pies dostaje z tej samej porcji mniej energii i mniej białka, a kału jest więcej (Fahey i wsp. 1990: powyżej 7,5% wysłodków strawność frakcji włókna była najniższa). FEDIAF zaznacza też (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 7), że włókno nierozpuszczalne „zazwyczaj nie jest źródłem energii” i dlatego stosuje się je jako balast w dietach odchudzających. Strefa wysoka: dopuszczalne, w naszej ocenie nieoptymalne dla zdrowego psa na stałe.

Skąd ta liczba: Włókno, zakres powyżej 8 (czerwone)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 50, zał. 7.2.2.2)

FEDIAF ostrzega (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, zał. 7.2.2.2, s. 50), że w karmach dla psów „z zawartością włókna surowego powyżej 8% s.m.” kalkulacja gęstości energetycznej „może być niedoszacowana”. Tak wysokie włókno stosuje się celowo w dietach odchudzających, żeby obniżyć gęstość energii i zwiększyć sytość (Weber i wsp. 2007; Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 7).

W karmie bytowej dla zdrowego psa oznacza to mniej energii i białka z tej samej miski i więcej kału. Etykieta brzmi „za dużo”, nie „szkodliwe”: granica wynika z tekstu FEDIAF o granicy wiarygodności obliczeń, nie z badania wykazującego szkodę.

Skąd ta liczba: Popiół, zakres do 10 (zielone)

Rodzaj granicy: nasza ocena, oparta na rachunku z maksimów FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Popiół to suma minerałów w karmie, nic więcej. FEDIAF nie ustala dla niego normy, bo normuje poszczególne pierwiastki. Da się jednak policzyć, ile popiołu mieści się w maksimach FEDIAF dla psa dorosłego: wapń 2,5 plus fosfor 1,6 plus typowy potas około 0,6, sód około 0,4, chlor około 0,6 i magnez około 0,1 daje około 5,8% pierwiastków; w popiele występują one jako tlenki, fosforany i chlorki, czyli są około 1,4–1,5 raza cięższe, co daje około 8–9% suchej masy. Karma do 10% popiołu może więc mieścić się we wszystkich maksimach FEDIAF. To rachunek orientacyjny, podajemy go jako przybliżenie.

Skąd ta liczba: Popiół, zakres powyżej 10 (żółte)

Rodzaj granicy: nasza ocena (wskaźnik, nie próg zdrowotny)

Powyżej 10% popiołu trudno zmieścić się w maksimach FEDIAF dla wapnia (2,5) i fosforu (1,6), więc wysoki popiół jest dla nas sygnałem, że receptura może zawierać większą ilość kości albo dodatek fosforu nieorganicznego, którego nadmiar ma udokumentowane szkodliwe działanie (Siedler 2018; Dobenecker i wsp. 2021). Badań nad popiołem jako takim nie ma, dlatego nie ma tu strefy „za dużo” i popiół nigdy sam nie decyduje o rekomendacji; zawsze sprawdzamy jeszcze zawartość wapnia i fosforu oraz ich wzajemny stosunek (o ile producent udostępnia nam takie informacje).

Pośrednie argumenty: w mączkach mięsno-kostnych wraz z popiołem spada jakość białka, bo kości i kolagen niosą mniej aminokwasów egzogennych (Shirley i Parsons 2001: wskaźnik wydajności białka spadł z 3,34 do 0,72 między 16 a 44% popiołu; Ravindran i wsp. 2002: popiół był jedynym parametrem stale skorelowanym ze strawnością aminokwasów).

W karmach komercyjnych przekroczenia minerałów są częste: Davies i wsp. 2017 stwierdzili, że wszystkie wytyczne FEDIAF dla minerałów spełniało tylko 6 z 97 karm mokrych i 30 z 80 suchych.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres poniżej 0,58 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Minimum FEDIAF dla psów domowych o niskiej aktywności to 0,58 g/100 g suchej masy. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres 0,58–0,8 (żółte)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 21, przypis a do tabeli III-3a)

Karma spełnia minimum dla dorosłego, ale tylko minimum; FEDIAF zaleca wartości „wyższe lub wyraźnie wyższe”. Granicę 0,8 bierzemy z samego FEDIAF: przypis a do tabeli III-3a (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, s. 21) mówi, że w późniejszym okresie wzrostu karmy dla psów małych i średnich ras mogą zawierać wapń obniżony do 0,8% s.m. Skoro 0,8 wystarcza rosnącemu psu, to dla dorosłego jest „wyraźnie wyżej” niż minimum, i od tej liczby zaczynamy strefę optymalną.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres 0,8–1,6 (zielone)

Rodzaj granicy: z tabeli FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a: minimum i maksimum dla wczesnego wzrostu)

Strefa optymalna sięga od 0,8, czyli poziomu, który FEDIAF dopuszcza w późnym wzroście psów małych i średnich ras, do 1,6, czyli maksimum żywieniowego dla wczesnego wzrostu. Od 1,0 (minimum dla wczesnego wzrostu) karma mieści się w normie FEDIAF dla każdego etapu życia psa. FEDIAF przywołuje przy tym Webera i wsp. 2000: 1,6% wapnia nie dawało skutków ubocznych u szczeniąt. Karma z tej strefy od 1,0 wzwyż jest więc bezpieczna także dla rosnącego psa dużej rasy, a to najwrażliwsza grupa.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres 1,6–2,5 (żółte)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla dorosłego 2,5 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Dla dorosłego psa FEDIAF dopuszcza wapń do 2,5% s.m. i cytuje badanie Stockman i wsp. 2017: dorosłe psy przez 40 tygodni dostawały 7,1 g wapnia na 1000 kcal (około 2,8% s.m.) przy stosunku Ca:P 1,6 bez żadnych niekorzystnych skutków. Dorosły pies reguluje wchłanianie wapnia, więc ten zakres nie jest strefą „za dużo”.

Jest strefą wysoką, bo powyżej 1,6 karma przekracza maksimum FEDIAF dla szczeniąt, a u rosnących psów dużych ras nadmiar wapnia zaburza rozwój kośćca (Hazewinkel i wsp. 1985: dogi na 3,3% wapnia; Schoenmakers i wsp. 2000; Lauten i wsp. 2002) i obniża strawność energii, białka i tłuszczu (Dobenecker i wsp. 2010). W recenzji piszemy więc: dopuszczalne dla dorosłego, nie dla szczeniaka.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres powyżej 2,5 (czerwone)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla dorosłego 2,5 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Powyżej 2,5% s.m. karma przekracza maksimum żywieniowe FEDIAF dla psa dorosłego. FEDIAF definiuje maksimum żywieniowe jako „bezpieczną żywieniowo najwyższą zawartość składnika odżywczego, która nie powinna wywoływać żadnych efektów ubocznych” (Wytyczne żywieniowe FEDIAF, wyd. 2024, polska publikacja wrzesień 2025, rozdz. 3.2 „Tabele z zalecanymi zawartościami składników odżywczych”, s. 14, objaśnienia nad tabelami III-3 i III-4). Powyżej tej granicy nikt nie gwarantuje braku skutków. To liczba FEDIAF, nie nasza.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres poniżej 0,46 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Minimum FEDIAF dla psów domowych o niskiej aktywności to 0,46 g/100 g suchej masy. Fosfor buduje kości i bierze udział w każdej przemianie energii; za mało fosforu to niedobór tak samo jak za mało wapnia, dlatego strefa niedoboru istnieje. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres 0,46–0,7 (żółte)

Rodzaj granicy: z tabeli FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a: minimum dla późnego wzrostu)

Karma spełnia minimum dla dorosłego, ale FEDIAF zaleca wartości „wyższe lub wyraźnie wyższe”. Granicę 0,7 bierzemy z tabeli III-3a: tyle wynosi minimum fosforu dla późnego wzrostu (0,90 dla wczesnego). Karma z fosforem od 0,7 wzwyż pokrywa więc także potrzeby rosnącego psa, a dla dorosłego jest wyraźnie ponad minimum.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres 0,7–1,0 (zielone)

Rodzaj granicy: z tabeli FEDIAF z marginesem (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a; uwaga pod tabelą, s. 21)

Dolna granica 0,7 to minimum FEDIAF dla późnego wzrostu, więc karma z fosforem w naszej strefie optymalnej powinna być odpowiednia również dla starszych szczeniąt. Górną granicę 1% s.m. ustawiamy z marginesem poniżej maksimum FEDIAF 1,6, i mamy ku temu powód z samego FEDIAF: wysokie spożycie nieorganicznych związków fosforu „wpływa na homeostazę wapnia i fosforu u psów” (Siedler 2018; Dobenecker i wsp. 2021) i „konieczne są dalsze badania” nad wpływem źródeł fosforu na nerki, kości i układ krążenia (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, uwaga pod tabelą III-3a, s. 21).

Producent nie deklaruje, ile fosforu w karmie pochodzi z dodanych fosforanów, a ile z mięsa i kości. Skoro sam FEDIAF uznaje, że danych jest za mało, wolimy do czasu głębszego zbadania skutku wysokiego udziału fosforu nieorganicznego na organizm psa założyć bezpieczny margines.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres 1,0–1,6 (żółte)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla dorosłego 1,6 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a) z marginesem

Strefa wysoka wynika z formy fosforu, której na etykiecie nie widać. Dobenecker i wsp. 2021 pokazali u beagli, że fosforany nieorganiczne (ale nie fosfor z mączki drobiowej) rozregulowały w 18 dni hormony gospodarki fosforanowej i markery kostne; drugie badanie tej grupy (Dobenecker, Kienzle i Siedler 2021) porównało osiem źródeł fosforu z tym samym wnioskiem: źródło ma znaczenie. Dlatego w recenzji przy fosforze powyżej 1% piszemy o źródle fosforu i o stosunku wapnia do fosforu.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres powyżej 1,6 (czerwone)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla dorosłego 1,6 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Powyżej 1,6% s.m. (4 g na 1000 kcal) karma przekracza maksimum żywieniowe FEDIAF dla psa dorosłego. FEDIAF przejął tę wartość od AAFCO (Dzanis 1994) i uzasadnia ją dwoma badaniami na dorosłych psach (Wytyczne żywieniowe FEDIAF, wyd. 2024, polska publikacja wrzesień 2025, rozdz. 3.3.1 „Uzasadnienie zaleceń zawartości składników pokarmowych dla psów”, akapit „Fosfor”, s. 25): LaFlamme i Jowsey 1972 (10 miesięcy fosforanów: wtórna nadczynność przytarczyc, utrata kości, zwapnienia w nerkach i aorcie) oraz Schneider i wsp. 1980 (nefropatia po fosforanie potasu). FEDIAF zaznacza tam, że szkodził zwłaszcza nadmiar fosforu przy odwróconym stosunku wapnia do fosforu (Ca:P nie większy niż 0,4:1). Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres poniżej 1 : 1 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

FEDIAF wymaga, by wapnia było co najmniej tyle co fosforu (1/1) na każdym etapie życia. Odwrócony stosunek jest dokładnie tym układem, w którym fosfor szkodził w badaniach: FEDIAF pisze (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, rozdz. 3.3.1, akapit „Fosfor”, s. 25) o niekorzystnych efektach u dorosłych psów „zwłaszcza w przypadku odwróconego stosunku Ca/P”, powołując się na badania LaFlamme i Jowsey 1972 (fosforany podawane przez 10 miesięcy: wtórna nadczynność przytarczyc, utrata kości, zwapnienia tkanek) oraz Schneider i wsp. 1980 (nefropatia po fosforanie potasu); odwrócony stosunek FEDIAF opisuje tam jako Ca:P nie większy niż 0,4:1. To liczba FEDIAF.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres 1–2 : 1 (zielone)

Rodzaj granicy: z tabeli FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a: minimum 1/1 i maksimum dla dorosłego 2/1)

Strefa optymalna to cały zakres, jaki FEDIAF dopuszcza dla dorosłego psa: od 1/1 do maksimum żywieniowego 2/1. Dla szczeniąt FEDIAF ustala węższe maksimum (1,6/1 dla wczesnego i 1,8/1 dla późnego wzrostu), ale ten zestaw ocenia karmy dla psa dorosłego; karmy dla szczeniąt mają własną tabelę niżej. Obie granice są liczbami FEDIAF.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres powyżej 2 : 1 (czerwone)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla dorosłego 2/1 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Powyżej 2/1 karma wychodzi poza maksimum żywieniowe FEDIAF dla dorosłego psa. Nadmiar wapnia względem fosforu obniża wchłanianie fosforu i innych minerałów, a u rosnących psów prowadzi do zmian kostnych (Dobenecker 2011, przegląd). Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Białko, zakres poniżej 33,3 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a)

Minimum FEDIAF dla kotów niewychodzących i sterylizowanych to 33,3 g/100 g suchej masy (tabela III-4a; dla kota aktywnego, który zjada więcej, 25,0 g). FEDIAF zaznacza (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, zał. 7.2.5, s. 59), że przebywanie stale w domu i sterylizacja „są coraz częstsze w przypadku kotów w Europie”; taki jest też kot większości naszych czytelników.

Karma z 25–33,3% białka dostaje w recenzji dopisek „za mało dla kota domowego lub po kastracji”: spełnia minimum tylko dla kota aktywnego, który zjada więcej. Obie liczby pochodzą z tabeli III-4a w Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024.

Skąd ta liczba: Białko, zakres 33,3–45 (żółte)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 13–14, rozdz. 3.2.1) i z badań

Karma spełnia minimum, ale FEDIAF zaleca (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, s. 13), by zawartość była „wyższa lub wyraźnie wyższa” od minimum, które „nie jest optymalnym poziomem spożycia” (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, s. 14). Granicę 45 bierzemy z badania Laflamme i Hannah 2013: do utrzymania bilansu azotowego kotu wystarcza około 1,5 g białka na kg masy ciała, ale do utrzymania masy mięśniowej potrzebuje około 5,2 g/kg. Przeciętny kot o wadze 4 kg jedzący 189 kcal dziennie (około 47 g suchej masy) potrzebuje około 44% białka w suchej masie.

Kot na karmie z tego zakresu nie ma niedoboru w klasycznym sensie, ale może z czasem tracić masę mięśniową, zwłaszcza na starość. Stąd „akceptowalnie”, nie „optymalnie”.

Skąd ta liczba: Białko, zakres 45–60 (zielone)

Rodzaj granicy: z badań

Dolna granica 45 pochodzi z Laflamme i Hannah 2013 (około 44% suchej masy na utrzymanie masy mięśniowej). Górną 60 wyznacza wybór własny kotów: w badaniu, w którym koty same komponowały dietę (Hewson-Hughes i wsp. 2011), brały około 52% energii z białka, co odpowiada około 55–60% suchej masy. Kot jest bezwzględnym mięsożercą i stale produkuje glukozę z aminokwasów (Zoran 2002), więc wysokie białko to dla niego normalny stan.

Nerki tego nie odczuwają: Adams i wsp. 1993 karmili zdrowe koty dietą o 51,7% białka przez rok bez pogorszenia funkcji nerek. Liczby 45 i 60 to nasz wybór wewnątrz tego, co pokazują badania; zachowujemy nieco wyższy margines w górę, ponieważ nie ma badań pokazujących szkodliwość diety z wysokim udziałem białka.

Skąd ta liczba: Białko, zakres powyżej 60 (żółte)

Rodzaj granicy: brak maksimum FEDIAF, brak badań powyżej

FEDIAF nie ustala maksimum białka dla kota i nie znamy badania wykazującego szkodę z wysokiego białka u zdrowego kota. Dlatego strefy „za dużo” nie ma. Strefa wysoka oznacza „powyżej tego, co przebadano”: najwyższy poziom w długim badaniu to około 52% (Adams i wsp. 1993), a wybór własny kotów kończy się około 60%.

Skąd ta liczba: Tłuszcz, zakres poniżej 9 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a)

Minimum FEDIAF dla kota to 9,0 g/100 g suchej masy na każdym etapie życia (22,5 g na 1000 kcal). FEDIAF zaznacza (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, s. 29), że tłuszcz „nie jest niezbędny, dopóki zapotrzebowanie na niezbędne kwasy tłuszczowe jest spełnione”; dla kota to kwas linolowy (0,67 g/100 g dla kotów niewychodzących i sterylizowanych) i kwas arachidonowy (8 mg/100 g), którego kot nie umie sam wytworzyć.

Skąd ta liczba: Tłuszcz, zakres 9–15 (żółte)

Rodzaj granicy: z badań (wybór własny kotów) z marginesem

Karma w tym zakresie spełnia minimum FEDIAF, a ryzyko niedoboru kwasów tłuszczowych jest małe: tłuszcz drobiowy pokrywa 0,67 g kwasu linolowego już przy około 3% tłuszczu całkowitego. Dlaczego więc nie strefa optymalna: koty, mając wybór, biorą około 36% energii z tłuszczu, czyli około 17–19% suchej masy (Hewson-Hughes i wsp. 2011). Granica 15 to ten wynik z marginesem w dół. Karma 9–15 jest poniżej tego, co kot wybrałby sam, więc „akceptowalnie”.

Skąd ta liczba: Tłuszcz, zakres 15–30 (zielone)

Rodzaj granicy: z badań (wybór własny kotów)

Środek zakresu to wybór własny kotów: około 17–19% suchej masy (Hewson-Hughes i wsp. 2011). Górna granica 30% odpowiada około 57% energii z tłuszczu (przy 40% białka i 15% węglowodanów). Przeciętna karma dla kota ma około 20–30% tłuszczu.

Kot po kastracji potrzebuje o około 25% mniej energii (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, zał. 7.2.4.2, s. 57: 75 zamiast 100 kcal/kg^0,67), a tłuszcz jest najgęstszym źródłem kalorii, sprzyjającym nadwadze i otyłości, jeśli kot nie ma odpowiedniej aktywności ani dokładnie odmierzanej porcji. FEDIAF nie ustala maksimum tłuszczu; liczby 15 i 30 to nasz wybór wokół wyboru własnego kotów, przeciętnej rynkowej oraz poziomu ograniczającego przybieranie na wadze u kotów domowych.

Skąd ta liczba: Tłuszcz, zakres powyżej 30 (żółte)

Rodzaj granicy: brak maksimum FEDIAF; nasza granica ostrożnościowa

FEDIAF nie podaje maksimum tłuszczu dla kota, więc strefy „za dużo” nie ma i nie piszemy „nadmiar”. Co pokazują badania: Backus i wsp. 2007 karmili koty dietami o 9, 25, 44 i 64% energii z tłuszczu; przed kastracją tyły tylko koty z grupy 64% (około 38% suchej masy), a po kastracji masa tłuszczowa rosła proporcjonalnie do tłuszczu w diecie. Nguyen i wsp. 2004: po kastracji dieta wysokotłuszczowa dawała większy przyrost masy. Metaanaliza Godfrey i wsp. 2025 potwierdza, że tkankę tłuszczową u kotów zwiększa tłuszcz w diecie, nie węglowodany.

Nasze 30% (około 57% energii) leży między grupą 44%, która nie tyła, a grupą 64%, która tyła. Nie jest to więc próg z badania, tylko nasza granica ostrożnościowa między nimi: badania wskazują kierunek, a dokładnego poziomu, od którego zaczyna się problem, nikt nie wyznaczył.

Skąd ta liczba: Węglowodany (NFE), zakres do 10 (zielone)

Rodzaj granicy: nasza ocena, oparta na NRC 2006 i wyborze własnym kotów

FEDIAF nie ustala normy węglowodanów: w Wytycznych żywieniowych FEDIAF 2024 nie ma ani jednego zdania o węglowodanach u kota, a Stanowisko Doradczej Rady Naukowej FEDIAF „Węglowodany” (wrzesień 2019, polskie wydanie POLKARMA, s. 8–9) mówi tylko, że kot nie ma zapotrzebowania na węglowodany, ale potrafi je wykorzystać po obróbce termicznej i „w umiarkowanych ilościach”, bez liczby. NRC 2006 (cyt. za Verbrugghe i Hesta 2017) stwierdza, że dorosłe koty, jak większość ssaków, nie potrzebują węglowodanów w diecie; glukozę wytwarzają z aminokwasów (Zoran 2002; Verbrugghe i Hesta 2017).

Skąd ta liczba: Węglowodany (NFE), zakres 10–15 (żółte)

Rodzaj granicy: z badań (wybór własny kotów)

Górna granica 15% suchej masy to w przybliżeniu to, co koty wybierają same: 12% energii z węglowodanów (Hewson-Hughes i wsp. 2011) odpowiada około 14% suchej masy przy 4 kcal/g. Karma do 15 mieści się więc w tym, co kot sam by zjadł, mając wybór, według przytoczonego badania. Sam FEDIAF podkreśla jednak, że kot nie potrzebuje energii z węglowodanów, a więcej badań na ten temat brakuje, dlatego traktujemy ten przedział jako akceptowalny, nie optymalny. Koty lepiej wykorzystują energię z białka i tłuszczu: im więcej węglowodanów w karmie, tym mniej tych składników.

Skąd ta liczba: Węglowodany (NFE), zakres powyżej 15 (czerwone)

Rodzaj granicy: nasza ocena (nie granica szkodliwości)

Powyżej 15% suchej masy karma zawiera więcej węglowodanów, niż koty wybierają same. W badaniu, w którym koty komponowały dietę z kilku misek (Hewson-Hughes i wsp. 2011), zjadały dziennie najwyżej około 300 kJ (około 70 kcal) z węglowodanów. Gdy karma miała ich więcej, koty nie jadły więcej, tylko kończyły dzień z mniejszą ilością białka, niż same by wybrały. Kot nie potrzebuje węglowodanów, a każdy procent skrobi w recepturze zajmuje miejsce białka i tłuszczu.

Czego nie twierdzimy: że 15–30% szkodzi. Farrow i wsp. 2013 widzieli przedłużoną hiperglikemię po posiłku dopiero przy 47% energii z węglowodanów (około 50% suchej masy); metaanaliza Godfrey i wsp. 2025 (16 badań) nie znalazła wpływu węglowodanów na tkankę tłuszczową ani na insulinę i glukozę na czczo. Ponieważ FEDIAF nie daje żadnej normy, a badania długoterminowe są niespójne, trzymamy granicę blisko wyboru własnego kotów i nazywamy ją tym, czym jest: naszą oceną wynikającą z badań, nie normą.

Skąd ta liczba: Włókno, zakres poniżej 3 (żółte)

Rodzaj granicy: nasza ocena (brak minimum w FEDIAF i NRC)

Ani FEDIAF, ani NRC nie ustalają minimum włókna dla kota, więc zakres nie może być czerwony ani nazywać się „poniżej minimum”. Etykieta „mało” mówi tylko, że karma ma mniej włókna, niż zwykle spotykamy w karmach bytowych. Włókno reguluje pasaż, konsystencję kału i karmi mikrobiom (de Godoy i wsp. 2013; Wernimont i wsp. 2020); u kota pomaga też przy kulach włosowych.

FEDIAF zaznacza (Stanowisko FEDIAF o węglowodanach 2019, s. 6 i 8), że „włókno surowe” z etykiety nie doszacowuje włókna pokarmowego nawet kilkukrotnie, więc karma z 2% włókna surowego może mieć go w rzeczywistości więcej. Dlatego granica jest ostrożna i trafia do strefy akceptowalnej (etykieta „mało”), nie do strefy niedoboru. Badania na kotach nie wskazują poziomu, poniżej którego korzyści znikają; granicę 3 przenosimy z psa i jest ona naszym wyborem.

Skąd ta liczba: Włókno, zakres 3–7 (zielone)

Rodzaj granicy: z badań i z rynku

Strefa optymalna to zakres, w którym kot ma korzyści z włókna (pasaż, kał, mikrobiom, kule włosowe) bez wyraźnego kosztu w strawności. Badania na kotach pokazują kierunek, nie liczbę: Fekete i wsp. 2001 obniżali gęstość energii karmy wytłokami jabłkowymi i strawność składników, zwłaszcza białka, spadała tym bardziej, im więcej było włókna.

Typowe karmy bytowe dla kotów mają 1–5% włókna surowego, więc strefa optymalna obejmuje prawie cały rynek. FEDIAF nie podaje dla włókna ani minimum, ani optimum, a badania na kotach nie wyznaczają granic, więc są one naszym wyborem.

Skąd ta liczba: Włókno, zakres 7–8 (żółte)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 50, zał. 7.2.2.2) i z badań

Każdy dodatkowy procent włókna obniża strawność energii: wzór FEDIAF i NRC dla kota to 87,9 minus 0,88 razy włókno (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, zał. 7.2.2.2, s. 50). Przy 7–8% włókna kot dostaje z tej samej porcji mniej energii i mniej białka, bo strawność białka spada razem z ilością włókna (Fekete i wsp. 2001), a kału jest więcej. Takie poziomy są zazwyczaj spotykane w dietach typu „light” i na kule włosowe, rzadziej w karmach bytowych. Strefa wysoka: dopuszczalne, w naszej ocenie nieoptymalne dla zdrowego kota na stałe.

Skąd ta liczba: Włókno, zakres powyżej 8 (czerwone)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 50, zał. 7.2.2.2)

FEDIAF zastrzega (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, zał. 7.2.2.2, s. 50), że w karmach z zawartością włókna surowego powyżej 8% suchej masy kalkulacja gęstości energetycznej może być niedoszacowana. FEDIAF formułuje tę uwagę dla karm dla psów; dla kota osobnej granicy nie podaje, więc przenosimy tę samą liczbę. Tak wysokie włókno stosuje się celowo, żeby obniżyć energię karmy dla kotów otyłych (Fekete i wsp. 2001).

W karmie bytowej dla zdrowego kota oznacza to mniej energii i białka z tej samej miski i więcej kału. Etykieta brzmi „za dużo”, nie „szkodliwe”: granica wynika z tekstu FEDIAF o granicy wiarygodności obliczeń, nie z badania wykazującego szkodę.

Skąd ta liczba: Popiół, zakres do 10 (zielone)

Rodzaj granicy: nasza ocena, oparta na rachunku z naszych górnych granic wapnia i fosforu dla kota oraz z minimów FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a)

Popiół to suma minerałów. FEDIAF nie normuje popiołu, tylko pierwiastki, a w tabeli dla kotów (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, tabela III-4a, s. 18) podaje dla wapnia, fosforu, potasu, sodu, chloru i magnezu wyłącznie minima; maksimów żywieniowych dla kota nie ma (jedyne maksima w tej części tabeli to przypis e o sodzie do 1,5% s.m. i prawne limity dla pierwiastków śladowych). Dlatego u kota nie da się policzyć popiołu z maksimów FEDIAF, jak u psa, i liczymy go z naszych własnych górnych granic: wapń do 2,0 (nasza granica strefy „za dużo”) i fosfor do 1,4 (poziom, przy którym w badaniach stwierdzono skutek), plus typowy potas około 0,8, sód około 0,4, chlor około 0,6 i magnez około 0,1, dają około 5,3% pierwiastków; w popiele występują one jako tlenki, fosforany i chlorki, czyli są około 1,4–1,5 raza cięższe, co daje około 7,5–8% suchej masy. Karma do 10% popiołu może więc mieścić się we wszystkich naszych granicach dla kota.

Od dołu: same minima FEDIAF dla kota niewychodzącego i sterylizowanego (wapń 0,53, fosfor 0,35, potas 0,80, sód 0,10, chlor 0,15, magnez 0,05 g/100 g s.m.) po przeliczeniu na popiół dają około 3%, więc karma pełnoporcjowa nie może mieć popiołu dużo niżej. Rachunek jest orientacyjny.

Skąd ta liczba: Popiół, zakres powyżej 10 (żółte)

Rodzaj granicy: nasza ocena (wskaźnik, nie próg zdrowotny)

Powyżej 10% popiołu to sygnał, że receptura może zawierać większą ilość kości albo dodatek fosforu nieorganicznego. Badań nad popiołem jako takim nie ma, więc nie ma strefy „za dużo”, a popiół nigdy sam nie decyduje o rekomendacji: odsyła do wapnia, fosforu i ich stosunku. W mączkach mięsno-kostnych wraz z popiołem spada jakość białka (Shirley i Parsons 2001; Ravindran i wsp. 2002). Summers i wsp. 2020 zmierzyli w 82 karmach dla zdrowych kotów, że 27 miało fosfor co najmniej 3,6 g na 1000 kcal, a 13 stosunek wapnia do fosforu nie większy niż 1; deklarowane minima były niższe od zmierzonych. Wysoki popiół w karmie to więc powód, by sprawdzić fosfor, i to robimy w naszych recenzjach.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres poniżej 0,53 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a)

Minimum FEDIAF dla kotów niewychodzących i sterylizowanych to 0,53 g/100 g suchej masy. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres 0,53–1,0 (żółte)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 13–14, rozdz. 3.2.1) i z tabeli FEDIAF (s. 18, tabela III-4a: minimum dla wzrostu)

Karma spełnia minimum dla dorosłego, ale FEDIAF zaleca wartości „wyższe lub wyraźnie wyższe”. Granicę 1,0 bierzemy z tabeli dla kotów: tyle wynosi minimum FEDIAF dla wzrostu i reprodukcji. Karma z wapniem od 1,0 wzwyż pokrywa więc także potrzeby kocięcia i kotki w ciąży, a dla dorosłego kota jest wyraźnie ponad minimum; od tej liczby zaczynamy strefę optymalną.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres 1,0–1,5 (zielone)

Rodzaj granicy: z tabeli FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a: minimum dla wzrostu i maksimum Ca : P dla wzrostu) i z badań na kotach

Strefa optymalna to zakres, w którym karma mieści się w normie FEDIAF dla każdego etapu życia kota: 1,0 to minimum dla wzrostu, a przy fosforze w naszym optimum (do 1,0) wapń do 1,5 utrzymuje stosunek wapnia do fosforu w granicy FEDIAF dla wzrostu (1,5/1). FEDIAF nie podaje dla kota maksimum wapnia, więc górną granicę sprawdzamy badaniami na kotach: Pastoor i wsp. 1994 karmili dorosłe kotki po sterylizacji czterema poziomami wapnia, w przeliczeniu około 0,2–1,4% suchej masy, po 4 tygodnie każdym, i na każdym poziomie bilans wapnia był utrzymany, a wapń, fosfor i magnez we krwi nie zmieniły się; Paßlack i wsp. 2016 (10 dorosłych kotów, wapń 0,6–2,4% suchej masy) nie stwierdzili zależności wapnia w moczu, wapnia w surowicy ani parathormonu od dawki; pH moczu obniżało się wraz z wapniem już od najniższej dawki (na czczo 7,09 przy 0,6%, 6,29 przy 1,5%), ale autorzy uznają wartości przy 0,8 i 1,5% za niekrytyczne. Liczba 1,5 jest naszym wyborem wewnątrz tego, co pokazują tabela FEDIAF i badania.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres 1,5–2 (żółte)

Rodzaj granicy: z badań na kotach i z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 30, rozdz. 3.3.2, uwagi ogólne o pierwiastkach śladowych)

W badaniach na dorosłych kotach wapń w tym zakresie nie dawał zmian we krwi ani w wydalaniu wapnia z moczem: Paßlack i Zentek 2013 karmili 8 kotów karmą mokrą z pastą kostną o 1,2, 1,85 i 2,7% wapnia i wapń oraz szczawiany w moczu i pH moczu na czczo pozostały bez zmian, a wapń w surowicy mieścił się w normie; Paßlack i wsp. 2016 przy 0,6–2,4% nie stwierdzili zależności wapnia w moczu, wapnia w surowicy ani parathormonu od dawki. Dlatego ten zakres nie jest strefą „za dużo”.

Jest strefą wysoką z trzech powodów: w badaniu Paßlack i wsp. 2016 pH moczu obniżało się wraz z dawką wapnia i przy 1,9–2,4% sięgało około 6,0–6,2, co autorzy uznają za potencjalnie krytyczne dla kamieni szczawianowych (wartości przy 0,8 i 1,5% uznają za niekrytyczne); wysoki wapń obniża biodostępność cynku i miedzi (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, s. 30); a przy stałym fosforze rozszerza stosunek Ca:P w stronę maksimum 2/1 dla dorosłego. Dopuszczalne dla dorosłego kota, w naszej ocenie nieoptymalne.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres powyżej 2 (czerwone)

Rodzaj granicy: nasza granica ostrożnościowa oparta na badaniach na kotach (brak maksimum FEDIAF dla kota)

FEDIAF nie podaje maksimum wapnia dla kota. Granicę 2 stawiamy na podstawie badania Paßlack i wsp. 2016: 10 kotów dostawało fosforan dwuwapniowy w sześciu dawkach, 0,6 / 0,8 / 1,5 / 1,9 / 2,2 / 2,4% suchej masy, po 18 dni każdą. Wapń w surowicy, parathormon i witamina D nie zależały od dawki, ale pH moczu obniżało się wraz z wapniem i przy 1,9–2,4% sięgało około 6,0–6,2, co autorzy uznają za potencjalnie krytyczne dla kamieni szczawianowych, a dwa koty odmówiły jedzenia diety 2,4%. Powyżej 2 kończy się więc zakres, w którym koty jadły karmę chętnie i bez sygnałów ostrzegawczych w moczu.

Piszemy to wprost: żadne badanie na kotach nie wykazało szkody do 2,4–2,7% wapnia, ale dane obejmują tylko 2–3 tygodnie na każdym poziomie i małe grupy. Strefa „za dużo” powyżej 2 jest naszą granicą ostrożnościową, nie normą.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres poniżej 0,35 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a)

Minimum FEDIAF dla kotów niewychodzących i sterylizowanych to 0,35 g/100 g suchej masy. Za mało fosforu to niedobór. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres 0,35–0,6 (żółte)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 13–14, rozdz. 3.2.1) i z badań

Karma spełnia minimum, ale FEDIAF zaleca wartości „wyższe lub wyraźnie wyższe”. Granicę 0,6 bierzemy z badania Alexander i wsp. 2019: dieta z 1,5 g fosforu na 1000 kcal (około 0,6% suchej masy) nie zmieniła filtracji nerek u zdrowych kotów (u części kotów zmienił się obraz nerek w USG, bez zmiany funkcji). Od tej liczby zaczynamy strefę optymalną: poziom przebadany i wyraźnie ponad minimum.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres 0,6–1,0 (zielone)

Rodzaj granicy: z badań (poziom bez skutków) i z tabeli FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a: minimum dla wzrostu)

Strefa optymalna obejmuje minimum FEDIAF dla wzrostu (0,84), więc karma z tej strefy starcza także kociętom. Górna granica 1,0% s.m. (2,5 g na 1000 kcal) leży poniżej poziomu, przy którym w badaniach nie obserwowano skutków: Coltherd i wsp. 2021 karmili 75 kotów przez 7 miesięcy karmą z dodatkiem 1 g rozpuszczalnego fosforanu na 1000 kcal bez skutków dla nerek i kości, a FEDIAF (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, przypis f do tabeli III-4a) cytuje z tego badania brak niekorzystnego wpływu przy fosforze całkowitym 4,0 g/1000 kcal (Ca:P 1,0) i 5 g/1000 kcal (Ca:P 1,3) przez 30 tygodni.

Mimo to kończymy optimum na 1,0, bo FEDIAF (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, przypis f do tabeli III-4a) pisze, że wysokie spożycie nieorganicznych związków fosforu „wpływa na wskaźniki funkcji nerek u kotów” i że „potrzebne są dalsze badania”, a producent nie deklaruje, ile fosforu pochodzi z dodanych fosforanów. Gdy sama norma mówi, że danych brakuje, trzymamy margines.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres 1,0–1,4 (żółte)

Rodzaj granicy: z badań (między poziomem bez skutków a poziomem ze skutkiem)

Ten zakres leży między poziomem, przy którym badania nie pokazały skutków, a poziomem, przy którym pokazały. FEDIAF nie podaje dla kota liczbowego maksimum fosforu, tylko przypis f do tabeli III-4a (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024) o fosforze nieorganicznym i nerkach. Dlatego strefa wysoka, nie „za dużo”. Fosforan sodu podnosi fosfor we krwi po posiłku zależnie od dawki, fosfor ze zbóż i mączki kostnej nie (Coltherd i wsp. 2019).

Dodatkowa reguła: fosfor powyżej 1,0 przy stosunku wapnia do fosforu poniżej 1 trafia do strefy „za dużo”, bo we wszystkich badaniach, w których fosfor szkodził nerkom kotów, szkodził przy odwróconym stosunku (Alexander i wsp. 2019; Coltherd i wsp. 2022).

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres powyżej 1,4 (czerwone)

Rodzaj granicy: z badań (poziom, przy którym stwierdzono skutek)

Strefę „za dużo” zaczynamy na poziomie, przy którym w badaniu wystąpiła szkoda: Alexander i wsp. 2019 podawali zdrowym kotom dietę z 3,6 g fosforu na 1000 kcal (około 1,44% suchej masy) z fosforanów nieorganicznych przy stosunku Ca:P poniżej 1 i w 4 tygodnie zobaczyli spadek filtracji kłębuszkowej i zmiany w obrazie nerek. Dobenecker i wsp. 2018 przy około 5-krotnym fosforze (fosforan sodu) widzieli po 28 dniach spadek klirensu kreatyniny, glukozurię i mikroalbuminurię u 9 z 13 kotów.

Uczciwe zastrzeżenie: w tych badaniach fosfor pochodził z dodanych fosforanów, a stosunek wapnia do fosforu był odwrócony; przy fosforze z mięsa i kości oraz Ca:P co najmniej 1 Coltherd i wsp. 2021 nie widzieli skutków nawet przy 4–5 g/1000 kcal. Ponieważ etykieta nie mówi, skąd pochodzi fosfor, strefę „za dużo” zaczynamy na poziomie, który w przytoczonych badaniach wykazał szkodliwe skutki.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres poniżej 1 : 1 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a)

FEDIAF wymaga co najmniej 1/1 na każdym etapie życia. U kota odwrócony stosunek jest dokładnie układem, w którym fosfor szkodził nerkom (Alexander i wsp. 2019), a Coltherd i wsp. 2022 pokazali, że dieta z najniższym stosunkiem dawała największy skok fosforu i parathormonu we krwi po posiłku. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres 1–2 : 1 (zielone)

Rodzaj granicy: z tabeli FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a: minimum 1/1 i maksimum dla dorosłego 2/1)

Strefa optymalna to cały zakres, jaki FEDIAF dopuszcza dla dorosłego kota: od 1/1 do maksimum żywieniowego 2/1. Dla wzrostu FEDIAF ustala węższe maksimum 1,5/1, ale ten zestaw ocenia karmy dla kota dorosłego; karmy dla kociąt mają własną tabelę niżej. Obie granice są liczbami FEDIAF.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres powyżej 2 : 1 (czerwone)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla dorosłego 2/1 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a)

Powyżej 2/1 karma wychodzi poza maksimum żywieniowe FEDIAF dla dorosłego kota. Nadmiar wapnia względem fosforu obniża wchłanianie fosforu, cynku i miedzi (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, uwagi ogólne o pierwiastkach śladowych, s. 30). Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Białko, zakres poniżej 28 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF dla wzrostu (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a)

Minimum FEDIAF dla wzrostu to 28,0 g/100 g suchej masy. Kocię rośnie i potrzebuje białka na budowę mięśni i narządów, dlatego poniżej minimum zaczyna się strefa niedoboru bez wyjątków. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Białko, zakres 28–45 (żółte)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 13–14, rozdz. 3.2.1) i z badań

Jak u kota dorosłego: karma spełnia minimum, ale FEDIAF zaleca wartości wyraźnie wyższe, a utrzymanie i budowa masy mięśniowej wymagają więcej białka, niż wynika z bilansu azotowego (Laflamme i Hannah 2013). Kocięta regulują pobranie białka tak samo jak dorosłe koty (Hewson-Hughes i wsp. 2011).

Skąd ta liczba: Białko, zakres 45–60 (zielone)

Rodzaj granicy: z badań

Jak u kota dorosłego: 45 z Laflamme i Hannah 2013, ok. 55–60% z wyboru własnego kotów (Hewson-Hughes i wsp. 2011). Osobnych badań długoterminowych nad poziomem białka u kociąt nie znaleźliśmy; literatura uzasadnia kierunek (więcej białka), nie dokładną liczbę.

Skąd ta liczba: Białko, zakres powyżej 60 (żółte)

Rodzaj granicy: brak maksimum FEDIAF, brak badań powyżej

Jak u kota dorosłego: brak maksimum FEDIAF i brak dowodu szkody, więc strefa wysoka „powyżej tego, co przebadano”, nie „za dużo”.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres poniżej 1,0 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF dla wzrostu (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a)

Minimum FEDIAF dla wzrostu to 1,00 g/100 g suchej masy. U kocięcia za mało wapnia to wada: kości dopiero rosną, a organizm nie ma rezerw, z których mógłby brakujący wapń pobrać bez szkody dla szkieletu. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres 1,0–1,5 (zielone)

Rodzaj granicy: z tabeli FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a: minimum dla wzrostu i maksimum Ca : P dla wzrostu 1,5/1)

Dolna granica to minimum FEDIAF dla wzrostu u kota. Górną 1,5 wyprowadzamy z tej samej tabeli: FEDIAF nie podaje dla kociąt maksimum wapnia, ale ogranicza stosunek wapnia do fosforu dla wzrostu do 1,5/1, a przy fosforze w naszym optimum (do 1,0) wapń 1,5 jest najwyższą wartością, która ten stosunek utrzymuje. Przy dolnym fosforze (0,84) wapń 1,5 daje około 1,8/1, co w recenzji odnotowujemy. Osobnych badań interwencyjnych nad wapniem u kociąt nie ma, są tylko u dorosłych kotów.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres 1,5–2 (żółte)

Rodzaj granicy: nasza ocena (ze stosunku Ca : P dla wzrostu i z badań na dorosłych kotach)

Powyżej 1,5 trudno utrzymać stosunek wapnia do fosforu w zakresie FEDIAF dla wzrostu. Na dorosłych kotach wapń w tym zakresie nie zmieniał wydalania wapnia z moczem ani wapnia we krwi (Paßlack i Zentek 2013; Paßlack i wsp. 2016), choć pH moczu obniżało się wraz z dawką; badań na kociętach nie ma, a kocię rośnie. Dlatego strefa wysoka: dopuszczalne, w naszej ocenie nieoptymalne dla rosnącego kota.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres powyżej 2 (czerwone)

Rodzaj granicy: nasza granica ostrożnościowa oparta na badaniach na dorosłych kotach (brak maksimum FEDIAF dla kota)

FEDIAF nie podaje maksimum wapnia dla kociąt. Granica 2 jest ta sama co u kota dorosłego i z tego samego powodu: w badaniu Paßlack i wsp. 2016 pH moczu dorosłych kotów obniżało się wraz z wapniem i przy 1,9–2,4% sięgało około 6,0–6,2, co autorzy uznają za potencjalnie krytyczne, a dwa koty odmówiły jedzenia diety 2,4%. Badania dotyczyły dorosłych kotów; dla kociąt osobnych danych nie ma, więc przyjmujemy ten sam poziom i piszemy wprost, że to nasza granica ostrożnościowa.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres poniżej 0,84 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF dla wzrostu (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a)

Minimum FEDIAF dla wzrostu to 0,84 g/100 g suchej masy, ponad dwa razy więcej niż dla dorosłego. Odwrotnie niż u dorosłego kota, u kocięcia strefa niedoboru fosforu jest ważna: fosfor jest razem z wapniem budulcem kości. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres 0,84–1,0 (zielone)

Rodzaj granicy: z tabeli FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a: minimum dla wzrostu) i z badań (poziom bez skutków)

Dolna granica to minimum dla wzrostu. Górna 1,0 jest ta sama co u kota dorosłego: poniżej poziomu, przy którym Coltherd i wsp. 2021 nie widzieli skutków dla nerek i kości, z marginesem, bo FEDIAF (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, przypis f do tabeli III-4a) zastrzega, że potrzebne są dalsze badania nad fosforem nieorganicznym, a producent nie deklaruje źródła fosforu.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres 1,0–1,4 (żółte)

Rodzaj granicy: z badań (między poziomem bez skutków a poziomem ze skutkiem)

Jak u kota dorosłego: między poziomem bez skutków a poziomem ze skutkiem z badań Coltherd 2021 i Alexander 2019; w recenzji obowiązkowo o źródle fosforu i stosunku Ca:P. Fosfor powyżej 1,0 przy Ca:P poniżej 1 trafia do strefy „za dużo”.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres powyżej 1,4 (czerwone)

Rodzaj granicy: z badań (poziom, przy którym stwierdzono skutek)

Jak u kota dorosłego: poziom, przy którym Alexander i wsp. 2019 stwierdzili spadek filtracji nerek (3,6 g na 1000 kcal, fosforany nieorganiczne, Ca:P poniżej 1). Badania dotyczyły dorosłych kotów; dla kociąt osobnych danych nie ma, więc przyjmujemy ten sam poziom.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres poniżej 1 : 1 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a)

FEDIAF wymaga co najmniej 1/1 na każdym etapie życia; u rosnącego zwierzęcia odwrócony stosunek bezpośrednio uderza w kości. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres 1–1,5 : 1 (zielone)

Rodzaj granicy: z tabeli FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a: maksimum dla wzrostu 1,5/1)

Cały zakres dopuszczony przez FEDIAF dla wzrostu u kota: od 1/1 do 1,5/1.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres powyżej 1,5 : 1 (czerwone)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla wzrostu 1,5/1 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 18, tabela III-4a)

Powyżej 1,5/1 karma przekracza maksimum żywieniowe FEDIAF dla wzrostu u kota. Zbyt dużo wapnia względem fosforu u rosnących zwierząt zaburza kostnienie (u psów: Schoenmakers i wsp. 2000). Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Białko, zakres poniżej 25 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF dla wczesnego wzrostu (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Tabela III-3a podaje dla wzrostu dwa minima: 25,0 g/100 g suchej masy do 14. tygodnia życia i 20,0 g od 14. tygodnia. Karma „dla szczeniąt” bez zastrzeżenia wieku musi spełniać wyższe z nich, bo trafia też do najmłodszych. Karma z 20–25% dostaje dopisek „tylko po 14. tygodniu”. Granice są liczbami FEDIAF.

Skąd ta liczba: Białko, zakres 25–30 (żółte)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 13–14, rozdz. 3.2.1)

Karma spełnia minimum dla wzrostu, ale FEDIAF zaleca wartości „wyższe lub wyraźnie wyższe” od minimum. Rosnący pies buduje z białka mięśnie i narządy, więc zapas ma tu większe znaczenie niż u dorosłego.

Skąd ta liczba: Białko, zakres 30–60 (zielone)

Rodzaj granicy: z badań

Jak u psa dorosłego: 30 z wyboru własnego psów (Hewson-Hughes i wsp. 2013), ok. 55–60% jako najwyższy poziom przebadany długoterminowo bez szkody (Robertson i wsp. 1986). Dla szczeniąt dodatkowo Nap i wsp. 1991: dogi niemieckie na 31,6% białka rosły bez zaburzeń kośćca, więc wysokie białko nie szkodzi rosnącym kościom.

Skąd ta liczba: Białko, zakres powyżej 60 (żółte)

Rodzaj granicy: brak maksimum FEDIAF, brak badań powyżej

Jak u psa dorosłego: brak maksimum FEDIAF i brak dowodu szkody, więc strefa wysoka „powyżej tego, co przebadano”.

Skąd ta liczba: Tłuszcz, zakres poniżej 8,5 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF dla wzrostu (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Minimum FEDIAF dla wzrostu to 8,5 g/100 g suchej masy, więcej niż 5,5 dla dorosłego, bo rosnący pies potrzebuje gęstszej energii i więcej kwasów tłuszczowych. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Tłuszcz, zakres 8,5–10 (żółte)

Rodzaj granicy: z tekstu FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 23, rozdz. 3.3.1, akapit „Tłuszcz całkowity”; minimum kwasu linolowego dla wzrostu: s. 15, tabela III-3a) i z rynku

Jak u psa dorosłego: poniżej 10% tłuszczu to, czy karma pokryje minimum kwasu linolowego (dla wzrostu 1,30 g/100 g suchej masy), zależy od źródła tłuszczu. Karma z 8,5–10% tłuszczu pokrywa kwas linolowy tylko, jeśli dodano tłuszcz drobiowy lub olej roślinny; karma z tłuszczem wołowym czy wieprzowym poniżej 10% suchej masy nie jest w stanie pokryć zapotrzebowania na kwas linolowy.

Na rynku poniżej 10% suchej masy są praktycznie wyłącznie diety weterynaryjne niskotłuszczowe z dodanym olejem roślinnym, nie karmy dla szczeniąt.

Skąd ta liczba: Tłuszcz, zakres 10–30 (zielone)

Rodzaj granicy: z badań i z rynku

Jak u psa dorosłego: strefa optymalna obejmuje typową karmę suchą i mokrą, kończy się poniżej wyboru własnego psów (około 36% s.m.) i poniżej poziomów przebadanych bez szkody (Kilburn i wsp. 2020; Kronfeld i wsp. 1977), z zachowaniem odpowiedniego marginesu.

Skąd ta liczba: Tłuszcz, zakres powyżej 30 (żółte)

Rodzaj granicy: brak maksimum FEDIAF; nasza ocena oparta na gęstości energii

Jak u psa dorosłego: FEDIAF nie podaje maksimum tłuszczu, a badania nie wykazały szkody, więc „wysoko”, nie „nadmiar”. Strefa wysoka wynika z gęstości energii: karma, w której tłuszcz niesie ponad połowę energii, wymaga pilnowania porcji.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres poniżej 1,0 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF dla wczesnego wzrostu (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Minimum FEDIAF dla wczesnego wzrostu to 1,00 g/100 g suchej masy (0,80 dopiero w późnym wzroście u ras małych i średnich; przypis a do tabeli III-3a w Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024). Szczenię buduje kościec i nie ma skąd brać brakującego wapnia. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres 1,0–1,6 (zielone)

Rodzaj granicy: z tabeli FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a: minimum i maksimum dla wczesnego wzrostu)

Cały zakres dopuszczony przez FEDIAF dla wczesnego wzrostu: od minimum 1,0 do maksimum 1,6. FEDIAF przywołuje Webera i wsp. 2000: 1,6% wapnia bez efektów ubocznych u szczeniąt, a dla dogów niemieckich zaleca pozostanie przy 1,6 przez cały wzrost (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, s. 24). Karma ze strefy optymalnej jest bezpieczna dla szczenięcia każdej rasy i w każdym wieku.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres 1,6–1,8 (żółte)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla późnego wzrostu 1,8 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

FEDIAF pisze (Wytyczne żywieniowe FEDIAF 2024, s. 24), że w późniejszym okresie wzrostu można podawać wapń do 1,8% s.m. „psom wszystkich ras, w tym ras olbrzymich, z wyłączeniem dogów niemieckich”, które są wrażliwsze i powinny zostać przy 1,6. Odnośnik b pod tabelą III-3a (s. 21) dodaje, że u ras powyżej 15 kg wartości dla wczesnego wzrostu obowiązują do około 6. miesiąca. Karma z 1,6–1,8 wapnia jest więc w normie tylko dla starszego szczenięcia; w recenzji piszemy, od kiedy.

Skąd ta liczba: Wapń, zakres powyżej 1,8 (czerwone)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla późnego wzrostu 1,8 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Powyżej 1,8% karma przekracza maksimum FEDIAF dla każdego etapu wzrostu. To jedyne miejsce, gdzie dowody na szkodę są twarde i dotyczą wprost szczeniąt: Hazewinkel i wsp. 1985 (dogi na 3,3% wapnia: osteochondroza i zahamowanie wzrostu), Schoenmakers i wsp. 2000 (zmiany krzywicze i osteochondroza), Lauten i wsp. 2002 (zmiany składu ciała przy 2,7% wapnia). Karma dla dorosłych z wapniem 1,8–2,5 jest w normie dla dorosłego, ale nie dla szczeniaka.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres poniżej 0,9 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF dla wczesnego wzrostu (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Minimum FEDIAF dla wczesnego wzrostu to 0,90 g/100 g suchej masy (0,70 dla późnego wzrostu). Fosfor jest razem z wapniem budulcem kości rosnącego psa. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres 0,9–1,2 (zielone)

Rodzaj granicy: z tabeli FEDIAF z marginesem (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Szczenię w okresie wzrostu potrzebuje nieco więcej minerałów niż pies dorosły, bo buduje z nich kości. Widać to w samej tabeli FEDIAF: minimum fosforu dla wczesnego wzrostu to 0,9% s.m., a dla dorosłego psa tylko 0,46. Dlatego strefa optymalna szczenięcia zaczyna się dokładnie od minimum FEDIAF dla wczesnego wzrostu.

Górną granicę ustawiamy na 1,2, czyli wyżej niż u dorosłego (1,0). Gdybyśmy zostawili 1,0, strefa optymalna miałaby tylko 0,1 punktu szerokości i prawie żadna karma dla szczeniąt by się w nim nie mieściła. Jednocześnie 1,2 to wciąż wyraźnie mniej niż maksimum FEDIAF 1,6: zostawiamy margines z tego samego powodu co u dorosłego psa, bo nie wiadomo, ile fosforu w karmie pochodzi z dodanych fosforanów, a ile z mięsa i kości.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres 1,2–1,6 (żółte)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla dorosłego 1,6 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a) z marginesem

Jak u psa dorosłego: w normie FEDIAF, ale z obowiązkową uwagą o źródle fosforu (Dobenecker i wsp. 2021). U szczenięcia dodatkowo pilnujemy, by stosunek wapnia do fosforu nie spadł poniżej 1.

Skąd ta liczba: Fosfor, zakres powyżej 1,6 (czerwone)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla dorosłego 1,6 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

Powyżej 1,6% karma przekracza maksimum żywieniowe FEDIAF, uzasadnione badaniami LaFlamme i Jowsey 1972 oraz Schneider i wsp. 1980. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres poniżej 1 : 1 (czerwone)

Rodzaj granicy: minimum FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a)

FEDIAF wymaga co najmniej 1/1 na każdym etapie życia; u rosnącego psa odwrócony stosunek uderza wprost w kości. Granica jest liczbą FEDIAF.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres 1–1,6 : 1 (zielone)

Rodzaj granicy: z tabeli FEDIAF (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a: maksimum dla wczesnego wzrostu 1,6/1)

Cały zakres dopuszczony przez FEDIAF dla wczesnego wzrostu i reprodukcji: od 1/1 do 1,6/1. Karma ze strefy optymalnej jest w normie dla szczenięcia w każdym wieku.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres 1,6–1,8 : 1 (żółte)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla późnego wzrostu 1,8/1 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a; odnośniki a i b pod tabelą, s. 21)

FEDIAF dopuszcza do 1,8 części wapnia na 1 część fosforu tylko w późnym wzroście: u ras małych (do 15 kg jako dorosły pies) od 14. tygodnia życia, u ras większych dopiero od około 6. miesiąca; do tego czasu obowiązuje 1,6. Karma w tym zakresie jest więc w normie tylko dla starszego szczenięcia, a w recenzji piszemy, od kiedy.

Skąd ta liczba: Wapń : fosfor, zakres powyżej 1,8 : 1 (czerwone)

Rodzaj granicy: maksimum FEDIAF dla późnego wzrostu 1,8/1 (Wytyczne żywieniowe 2024, s. 15, tabela III-3a; odnośniki a i b pod tabelą, s. 21)

Powyżej 1,8 części wapnia na 1 część fosforu karma przekracza maksimum FEDIAF dla każdego etapu wzrostu. U dorosłego psa FEDIAF dopuszcza nawet 2 części wapnia na 1 część fosforu, u szczenięcia już nie. Rosnąca kość buduje się z wapnia i fosforu naraz, w stałej proporcji; gdy wapnia jest za dużo w stosunku do fosforu, chrząstka wzrostowa nie zamienia się prawidłowo w kość. Pokazało to badanie na rosnących dogach niemieckich (Schoenmakers i wsp. 2000): szczenięta karmione dietą, w której wapnia było ponad trzy razy więcej niż fosforu, miały zaburzone kostnienie i zmiany typu osteochondrozy. Granica jest liczbą FEDIAF.